درباره فیروزه
نام لاتين فيروزه از واژه فرانسه سنگ تركيه Turkish گرفته شده است.(اسميت 1977) به انگليسي و فرانسوي آنرا Tutquoise ايتاليايي Turchese و آلماني Turkis گويند. به اين علت كه فيروزه ايران از طريق تركيه به اروپا صادر مي شد. واژه فيروزه در زبان فارسي بدين علت داده شده كه در گذشته معتقد بودند هر كه اين كاني را با خود داشته باشد بر ديگران پيروز خواهد شد. نام لاتين آن كالائيت callaite است.
فيروزه يكي از سنگهاي قيمتي است كه از عهد باستان در ايران شناخته شده، از كتيبه بنياد كاخ داريوش بزرگ در شوش معلوم مي گردد كه در آن تاريخ فيروزه (احسائين) ناميده مي شد و از خوارزم براي زينت آلات كاخ آورده شده بود.
نمونه هاي دست آمده در كاوش هاي باستان شناسي نشان مي دهد كه فيروزه در هزاره دوم قبل از ميلاد در ايران به عنوان سنگ زينتي استفاده مي شده است.
فيروزه مظهر آبي آسمان و دريا است. لا يتنهاي بودن اقيانوس از عمق روح اين جواهر سخن مي گويد. بي حد و مرز بودن اسمان، از ارتفاع نامحدود معراج سخن مي گويد. فيروزه مانند خاك كدر است. با اين همه روح را بالا برده درايت و عقل و زمين و آسمان را ما ارزاني داده است. فيروزه سنگ مسن و در عين حال جواني است.
تمدن هاي قديم و معصري كه از نظر روحانيت غني بوده اند، فيروزه را به عنوان يكي از مقدس ترين سنگ ها مورد توجه قرار داده اند.
رنگ آبي فيروزه اين اعتقاد ا ايجاد كرده است كه ما از روح ساخته شده ايم.
در مصر باستان، فيروزه، مالاكايت و لاجورد از سنگ هاي مقدس بوده اند.
در فرهنگ پارسي نيز فيروزه سنگ مقدسي بوده است و به اين جواهر به عنوان مظهري از خلوص مي گريسته اند.
نزد بودايي هاي تبتي و سرخپوستان آمريكا فيروزه از احترم بسياري برخوردار است. اين افرا معتقدند كه فيروزه اتمسفر اطراف زمين و آسمان را نگاه مي دارد و دهنده ي زندگي و نفس است.
سرخ پوستان آمريكايي، معتقدند كه فيروزه محافظ و نگهبان جسم و روح است. در دو تمدن فوق، مجموعه فيروزه و مرجان قرمز را براي ايجاد قطبيت، مورد استفاده قرار مي دهند. زمين(قرمز) و روح(آبي).
كولي ها، فيروزه را روي ناف خود مي بستند و معتقد بودند كه فيروزه براي همه موارد مفيد است. در تبت، پلي به نام فيروزه نام گذاري شده است و معتقدند كه فيروزه خوش اقبالي مي آورد. فيروزه را به عنوان نگين انگشتر و يا براي تزيين مو به كار مي برند.
زنان تبتي از كلاه گيس هاي بزرگي كه با فيروزه پوشيده بوده است استفاده ميكردند تا زيبايي موهاي خود را به حداكثر برسانند. فيروزه احساسات منفي فرد استفاده كننده را به خود جذب مي كند و در صورتي كه فرد بيمار و يا اتفاق ناخوشايندي براي او در شرف وقوع باشد رنگ فيروزه عوض مي شود و گاهي در راه خدمت به صاحبش و به دليل مراقبت از او فيروزه فرباني مي شود. ( ترك بر ميدارد)
اين جواهر داراي ارتعاشت درمان كننده قوي است و به دليل وجود مقدار قابل ملاحظه اي از مس در ساختمان آن اين اثر درمان كننده به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد.
شناخت وارزش فیروزه
اشكال مختلف فيروزه شامل دانه اي ريز، فيروزه ريز، كمپاكت، متخلخل، كليراي، خوشه اي، دندريتي و گاهي پوششي است. فيروزه ظاهراً به صورت نامتلبور و به صورت رگه و دانه هاي پراكنده در داخل سنگ مادر يافت مي شود و غالباً به صورت نهان بلور است. ميزان بلوره هاي فيروزه در طبيعت بسيار كم است و به علت جلاپذيري و رنگ جالب مورد توجه بوده است.
فيروزه به رنگهاي آبي آسماني، آبي مايل به سبز، سبز مايل به زرد، خاكستري مايل به سبز، آبي نيلي و آبي مايل به سفيد وجود دارد. رنگ آبي آسماني نوع مرغوب آن است و سبز مايل به زرد نوع نامرغوب.
در صورتي كه ميزان مس موجود در كاني زياد باشد به رنگ آبي در صورتي كه آهن زياد داشته اشد به رنگ سبز و در صورت وجود آلومينيم زياد به رنگ سفيد ديده مي شود كه به ترتيب ارزش آن كاهش مي يابد يعني رنگ آبي با ارزش ترين نوع فيروزه است.
رنگ فيروزه ممكن است به تدريج به رنگ سبز تغيير كند. علت اين امر قرار گرفتن كاني به مدت زياد در نور شديد و يا حرارت است كه با عث رنگ پريدگي و در نتيجه كم ارزش شدن كاني مي شود. رنگ آبي فيروزه حاصل از cu2t آبدار است در صورتي كه آب از دست برود رنگ آن سفيد مي شود مانند كات كبود كه در اثر حرارت آب تبلور خود را از دست داده و چون يون ديگري در محيط وجود ندارد به رنگ سفيد در مي آيد وبي در فيروزهيون fe3t وAI3t هم وجود دارد كه AI3t به رنگ سفيد مي باشد و fe3t به رنگ سبز بنابراين فيروزه به رنگ سبز در مي آيد.
فيروزه دو رنگ را ابرش مي نامند. بعضي انواع فيروزه را سست و سفيد فام را در روغن مي گذاشتند و رنگش موقتاً پر رنگ تر مي شد ولي پس از چندي رنگ آن زايل مي گرديد. اگر چربي به فيروزه ماليده شود سبز مي گردد.
رنگ خاكه فيروزه سفيد و گاهي سبز روشن است. فيروزه مصنوعي را از رنگ كردن سنگ ((مها)) بدست مي آورند كه با نام خضرا ناميده مي شد. اين فيروزه در صورت شكستن ار فيروزه اصل تشخيص داده مي شد چون سطح شكستگي آن سفيد بود. كاني فيروزه به راحتي كثيف و گرد آلوده مي شود. بازدم بر آن اثر نامطلوب دارد. چناچه مدت زيادي در آب بماند جلاي آن كاهش مي يابد. اگر چربي يا روغن بر سطح فيروزه ماليده شود، خلل و فرج را پر كرده و به تدريج گرد و غبار موجود در هوا بوسيله ذرات چربي جذب شده و جلاي فيروزه را از بين مي برد. چناچه اثر نفوذي ذرات روغن عميق باشد ممكن است كاني خاصيت جلا پذيري و صيقل مجدد را هم از دست بدهد.
سطح شكل فيروزه صدفي است. فيروزه چناچه در شعله حرارت تيره رنگ مي شود و رنگ شعله را به علت وجود مس، سبز يا آبي مي كند. اگر فيروزه را در لوله بسته فرار داده، حرارت زيادي به آن بدهيم آب تبلور فيروزه جدا شده، اثر آن بر ديواره لوله آزمايش ظاهر مي شود و كاني به تيرگي مي گرايد.
براي تشكيل فيروزه روشهاي متفاوني وجود دارد. فيروزه در شكاف سنگهايي كه اكسيد آلومينيم و سولفيدها را به همراه دارند در نتيجه تركيب سولفيد مس با فسفر حاصل از تركيباتي چون آپاتيت بوجود مي آيد. با قيمانده استخوان حيوانات نيز مي تواند به عنوان عامل وجود فسفر بكار مي رود. فيروزه سنگ رسوبي فسفاته است. اين كاني در اثر هوازدگي سنگ ميزبان رنگ خود را از دست مي دهد، لذا براي تهيه نمونه مرغوب اين كاني بايد از سنگهايي كه تحت تاثير هوازدگي قرار نگرفته اند، استفاده كرد.
در اثر آزمايش با فوتك فيروزه شكاف برداشته و رنگ قهوه اي پوسته پوسته پيدا مي كند و رنگ شعله هم سبز مات مي شود. نمونه هايي از كاني در hci و hno3 محلولند.
تنها كاني كه شباهت زيادي به فيروزه دارد ( كريزوكلا) است ولي به علت اختلاف سختي مي توان آنها را از هم تشخيص داد. در اثر آزمايش با فوتك فيروزه پوسته پوسته قهوه اي مي شود ولي كريزوكلا تغيير نمي كند. جواهر فروشان براي تشخيص فيروزه از فوتك استفاده مي كنند بدين صورت كه سطح پشتي فيروزه را تحت تاثير شعله قرار مي دهند، سپس با ذره بين هاي چشمي محل حرارت داده شده را مشاهده مي كنند. ذر صورت پوسته پوسته قهو ه اي شدنفيروزه است.
در صنعت فقط استفاده زينتي دارد. اروپائيان نوع شجري و ايرانيان نوع عجمي كه بدون شجره است مي پسندند.
مكان اوليه پيدايش فيروزه ، ايران، مصر، تركيه، و عربستان بوده است. در آمريكا( آريزونا، نوادا، و مكزيكو)، سمرقند، شبه جزيره سينا و مچوزي معادن آن در دست استخراج مي باشد.
مهمترين مكان فيروزه در دنيا آسيا و نمونه معروف آن معدن فيروزه نيشابور مي باشد.
نكات قابل توجه در مورد فيروزه
در خريد ونگهداري فيروزه هميشه نكات فوق را مد نظر داشته باشيد فيروزه با رنگ آبي آسماني روشن و شفاف كه در بازار ايران به نام فيروزه عجمي معروف است بهترين نوع فيروزه مي باشد كه بصورت عددي خريد و فروش مي شود وميتواندبسته به رنگ ٬اندازه و كيفيتي كه داراست قيمتي بين 5000 ريال تا ميليونها تومان داشته باشد. افزايش رنگ سبز ٬ پريدگي رنگ و وجود ناخالصي عواملي هستند كه در اين نوع فيروزه ها باعث كاهش كيفيت فيروزه مي شوند.
اما فيروزه واجد خطوط سنگ مادر و مشبك (Spider web) كه در بازار ايران به نام فيروزه شجري معروف است بصورت گرمي خريد و فروش شده و بسته به رنگ خود فيروزه و منظم و زيبا بودن اين شبكه ارزش گذاري بر روي آن صورت مي گيرد كه مي تواند قيمتي بسيار ناچيز تا 10 هزار تومان در هر گرم داشته باشد.
در شناخت يك فيروزه در هنگام خريد بايد دقتي خاص مبذول داشت زيرا گاهي اوقات سنگ هاي فيروزه قبل از مرحله واكس خوردن رنگ مي شوند يا اينكه برخي فيروزه ها ترميم شده هستند بدين صورت كه فيروزه هاي در اندازه كوچك و غير قابل استفاده را پودر مي نمايند و سپس فشرده كرده و با قالبهاي مخصوص قطعات جديد در طرحهاي معمول كبوچان( cabchan) و دانه تسبيحي (Bead) ساخته مي شوند. بنابراين سعي كنيد از يك گوهر فروش قابل اطمينان سنگ فيروزه خود را تهيه كنيد تا در خريد خود دچار مشكل نشويد .
فيروزه بايستي از تماس با مواد آرايشي محافظت شود گرما واسيديته بيش از حد پوست و نور مستقيم دائمي خورشيد نير باعث تاثيرات نامطلوب در اين گوهر مي شود و بنابراين اين باور كه قرار دادن فيروزه در آفتاب باعث بهبود رنگ و افزايش قيمت آن خواهد شد باور نادرستي است . براي تميز كردن فيروزه بهتر است هر چند يك بار تنها از يك پارچه نرم و تميزكمي مرطوب استفاده كنيد و از به كار بردن مواد شوينده و صابونها معطر كاملا” پرهيز كنيد.



LinkBack URL
About LinkBacks
پاسخ با نقل قول